De symfonie

Een symfonie is een groot werk voor symfonisch orkest dat gewoonlijk uit vier delen of bewegingen bestaat. De symfonie is een erg oud orkestgenre: het bestaat al meer dan tweehonderd jaar. In de klassieke en romantische periode was het een van de belangrijkste muziekgenres. Een symfonie schrijf je niet zomaar. Door een symfonie te schrijven, demonstreert een componist dat hij zowel lange, grote werken kan componeren, als voor alle orkestinstrumenten kan schrijven. Vrijwel alle grote componisten hebben dan ook symfonieën geschreven.

Bewegingen van een symfonie 

De delen of bewegingen van een symfonie staan op zichzelf en worden van elkaar gescheiden door een korte pauze. Al is dat heus niet steeds het geval. Soms laat een componist verschillende delen in elkaar overvloeien. De meeste symfonieën hebben vier delen of bewegingen:

1. een vlot en temperamentvol openingsdeel, soms voorafgegaan door een trage inleiding
2. een langzaam en zangerig traag deel
3. een levendig menuet of energiek scherzo
4. een uitbundige finale

De symfonie door de eeuwen heen

• In de klassieke periode was Haydn de eerste grote componist van symfonieën. Hij schreef er liefst meer dan honderd en wordt steevast de ‘vader van de symfonie’ genoemd. Zijn jongere collega Mozart schreef er een veertigtal. 
• In de vroegromantiek was het vooral Beethoven die vorm en inhoud van de symfonie uitbreidde. Zo was de muziek van zijn Zesde symfonie een uitbeelding van de natuur en voegde hij in zijn Negende symfonie een koor en solisten toe aan het orkest. Zijn negen symfonieën werden door vrijwel alle romantische componisten als voorbeeld genomen.
• In de hoogromantiek waren er twee soorten componisten. Je had componisten zoals Berlioz die symfonieën schreven met een ‘verhaal’ of ‘inhoud’ (programmamuziek). Hun symfonieën waren dan de uitdrukking van een gebeurtenis, een gedicht of een thema. Vandaar dat vele symfonieën een titel hebben, zoals een boek. Er waren ook componisten die helemaal geen verhaal in hun symfonie stopten. Voor Brahms en Bruckner bijvoorbeeld was de symfonie louter instrumentale muziek.
• In de laatromantiek schreven bijna alle componisten symfonieën met een inhoud. Mahler was de bekendste: zijn grootschalige, monumentale symfonieën duren soms meer dan twee uur en maken gebruik van koren en solisten.
• In de moderne muziek en nieuwe muziek schreven componisten steeds minder symfonieën, omdat dat genre als ouderwets werd beschouwd. Zij schreven liever voor andere genres en kleinere bezettingen. Enkele componisten die zich toch uitgebreid met de symfonie bezighielden, waren Sjostakovitsj en Prokofjev.